آیا چیزی که لمس می‌کنیم مزه را تغییر می‌دهد؟

ممکن است فکر کنید برای توضیح طعم یک فنجان قهوه باید فقط سراغ دانه قهوه، درجه رست، آسیاب، دمای آب و روش عصاره‌گیری برویم. واقعیت این است که در کنار کیفیت دانه قهوه مرغوب که هنوز مهم‌ترین عامل تاثیرگذار بر طعم است، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند تجربه نوشیدن قهوه فقط به خود نوشیدنی محدود نیست. دست شما هم‌زمان با زبان و بینی اطلاعاتی به مغز می‌فرستد و همین موضوع می‌تواند ادراک طعم را تغییر دهد.

یک پژوهش جدید از دانشگاه Chuo در ژاپن دقیقا همین موضوع را بررسی کرده است: آیا چیزی که با دست لمس می‌کنیم، حتی اگر خود قهوه و لیوان ثابت باشند، می‌تواند درک ما از طعم قهوه را تغییر دهد؟ نتایج نشان می‌دهد که تأثیر جنس لیوان بر طعم قهوه بیشتر به تغییر در «ادراک طعم» مربوط است تا تغییر واقعی در خود قهوه. در این مطالعه، بافت صاف و زبر توانستند در شرایط خاص، ادراک شرکت‌کنندگان از اسیدیته قهوه را متفاوت کنند. اگر صاحب کافه هستید و می‌خواهید بدانید این یافته چطور روی طراحی فضای شما اثر می‌گذارد، تا انتهای مقاله همراه ما بمانید.

آیا جنس لیوان واقعا روی طعم قهوه تأثیر دارد؟

اگر منظورتان از «طعم» تغییر ترکیبات شیمیایی قهوه باشد، شواهد این پژوهش چنین چیزی را نشان نمی‌دهد. قهوه‌ای که داخل لیوان صاف یا زبر قرار گرفته، از نظر شیمیایی همان قهوه است. اما مسئله زمانی جالب می‌شود که درباره ادراک طعم صحبت کنیم. مغز هنگام خوردن و نوشیدن فقط اطلاعات زبان را دریافت نمی‌کند. بو، ظاهر، دما، بافت و حتی احساس جسم در دست می‌توانند هم‌زمان وارد فرایند پردازش شوند. به همین دلیل ممکن است دو نوشیدنی یکسان، در شرایط حسی متفاوت، تجربه متفاوتی ایجاد کنند. پس عبارت دقیق‌تر این است: بافت لیوان ممکن است برداشت ما از طعم قهوه را تغییر دهد، نه اینکه خود طعم یا ترکیبات قهوه را تغییر دهد.

طعم قهوه تغییر نمی‌کند؛ ادراک ما تغییر می‌کند

برای مثال، اگر یک قهوه اسیدیته مشخصی داشته باشد، لمس کردن یک سطح زبر قرار نیست اسیدهای موجود در آن را بیشتر کند. چیزی که ممکن است تغییر کند، شدت اسیدیته‌ای است که فرد احساس می‌کند. همین تفاوت کوچک اما مهم، جلوی یک برداشت اشتباه را می‌گیرد: این پژوهش نمی‌گوید با عوض کردن لیوان می‌توان یک قهوه را از نظر شیمیایی ترش‌تر یا شیرین‌تر کرد. اگر برای سرو قهوه بیرون‌بر لیوان انتخاب می‌کنید، بهتر است آن را فقط بر اساس قیمت و ظاهر نسنجید؛ تجربه لمس، راحتی در دست و کیفیت کلی استفاده هم بخشی از تجربه مشتری است.

پژوهش جدید درباره حس لامسه و طعم قهوه چه می‌گوید؟

این مطالعه توسط Natsumi Kubo و Atsunori Ariga از بخش روان‌شناسی دانشگاه Chuo در توکیو انجام شد و در مجله Multisensory Research منتشر شده است. هدف محققان این بود که ببینند آیا یک محرک لمسی می‌تواند بدون تغییر در خود نوشیدنی، بر تجربه چشایی فرد اثر بگذارد یا نه. برای اینکه عوامل دیگری مثل ظاهر لیوان روی نتیجه اثر نگذارند، شرکت‌کنندگان در آزمایش اصلی چشم‌بند داشتند.

آزمایش لیوان زبر و صاف چگونه انجام شد؟

در آزمایش اول، ۹۲ شرکت‌کننده ژاپنی با چشم‌بند قهوه سیاه نوشیدند. قهوه مورد استفاده یک محصول کپسولی با عنوان «Rich Blend» بود و برای هر وعده حدود ۱۱۵ میلی‌لیتر قهوه با دمای حدود ۶۸ درجه سانتی‌گراد سرو شد. لیوان‌ها از نظر اصلی یکسان بودند، اما روکش بیرونی آن‌ها متفاوت بود:

• یک روکش با سطح زبر از جنس سمباده
• یک روکش صاف از جنس کاغذ کرافت

به این ترتیب، تفاوت اصلی چیزی بود که دست شرکت‌کننده احساس می‌کرد. نتیجه جالب بود. افرادی که ابتدا لیوان زبر را لمس کرده و سپس لیوان صاف را در دست گرفته بودند، قهوه داخل لیوان صاف را کم‌اسیدتر ارزیابی کردند. البته این اثر در زمانی که ترتیب ارائه برعکس شد، مشاهده نشد. بنابراین نمی‌توان از این آزمایش نتیجه گرفت که «هر سطح صافی همیشه قهوه را کم‌اسیدتر می‌کند». اثر مشروط به توالی چشیدن بود. همچنین پژوهشگران تأکید کردند اثر بر شیرینی و افترتیست در این آزمایش تأیید نشد؛ یعنی محدود به ادراک اسیدیته بود، نه کل پروفایل طعم.

آیا لازم است سطحی که لمس می‌کنیم به خود لیوان وصل باشد؟

اینجا پژوهش حتی جذاب‌تر می‌شود. محققان در آزمایش دوم بررسی کردند که آیا محرک لمسی حتماً باید از خود لیوان بیاید یا نه. در این آزمایش، شرکت‌کننده هنگام نوشیدن قهوه با یک دست، با دست دیگر جسمی با سطح صاف یا زبر را لمس می‌کرد. یعنی سطح لمسی دیگر بخشی از لیوان نبود. با این حال، اثر مربوط به ارتباط حس لامسه و ادراک قهوه همچنان مشاهده شد. این یافته یک پیام مهم دارد: مغز لزوما منبع محرک لمسی را به خود نوشیدنی محدود نمی‌کند.

چرا هم‌زمانی لمس و نوشیدن مهم است؟

در آزمایش سوم، با ۴۸ شرکت‌کننده، وقتی لمس‌کردن و نوشیدن هم‌زمان نبودند، اثر کاملا از بین رفت. طبق چکیده مطالعه، محرک‌های لمسی و چشایی «باید هم‌زمان رخ دهند، اما لازم نیست از یک جسم باشند». نکته کلیدی اینجاست: زمان‌بندی، نه منبع لمس، عامل تعیین‌کننده است. باید بین «نتیجه پژوهش» و «توضیح مکانیسم آن» تفاوت گذاشت. مطالعه نشان داده یک محرک لمسی هم‌زمان می‌تواند با ادراک قهوه ارتباط داشته باشد؛ اما این‌که مغز دقیقا به چه دلیل بافت زبر یا صاف را با اسیدیته خاصی مرتبط می‌کند، هنوز روشن نیست.

چرا حس لامسه می‌تواند ادراک طعم قهوه را تغییر دهد؟

وقتی قهوه می‌نوشید، مغز شما فقط با یک سیگنال مواجه نیست. رایحه قهوه، مزه روی زبان، دمای نوشیدنی، ظاهر آن و احساسی که جسم در دست ایجاد می‌کند، بخشی از تجربه کلی هستند. به همین دلیل، ادراک طعم قهوه را نمی‌توان همیشه به زبان و ترکیبات شیمیایی نوشیدنی محدود کرد. البته باید بین «نتیجه پژوهش» و «توضیح احتمالی مکانیسم» تفاوت بگذاریم. این مطالعه نشان داده که یک محرک لمسی هم‌زمان می‌تواند با ادراک قهوه ارتباط داشته باشد؛ اما نباید بدون شواهد بیشتر ادعا کنیم که مغز دقیقاً به چه دلیل سطح زبر یا صاف را با اسیدیته خاصی مرتبط می‌کند.

آیا اسلیو، میز یا گوشی هم می‌توانند روی تجربه قهوه اثر بگذارند؟

اگر یافته آزمایش دوم را جدی بگیریم، دامنه موضوع از خود لیوان فراتر می‌رود. تصور کنید در یک کافه قهوه‌تان را می‌نوشید، یک دستتان روی لیوان است و دست دیگر روی میز قرار دارد. یا هنگام نوشیدن، منوی کاغذی را لمس می‌کنید یا گوشی خود را در دست گرفته‌اید. از نظر پژوهش، این‌ها نمونه‌هایی از محرک‌های لمسی هم‌زمان هستند که ارزش بررسی دارند.

البته این به معنی اثبات این موضوع نیست که «گوشی موبایل شما طعم قهوه را تغییر می‌دهد». چنین جمله‌ای فراتر از داده‌های مطالعه است. یافته پژوهش فقط نشان می‌دهد که محرک لمسی جدا از لیوان نیز می‌تواند در شرایط آزمایشگاهی با ادراک قهوه تعامل داشته باشد.

نقش اسلیو لیوان کاغذی در تجربه نوشیدن

برای کافه‌ها، اسلیو یک مثال کاربردی‌تر است. مشتری مستقیماً آن را لمس می‌کند و این تماس دقیقا هنگام نوشیدن اتفاق می‌افتد. بنابراین طراحی اسلیو را می‌توان بخشی از تجربه حسی مشتری دانست؛ البته نه به این معنا که با یک اسلیو خاص می‌توان طعم قهوه را تضمین‌شده بهتر کرد. اگر روی بسته‌بندی کافه یا برند قهوه کار می‌کنید، لیوان و اسلیو را فقط یک سطح برای چاپ لوگو نبینید؛ این‌ها نقاط تماس مستقیم مشتری با برند هستند و ظاهر، بافت و راحتی استفاده هم در تجربه کلی نقش دارند.

تحقیقات قبلی درباره تأثیر فنجان بر طعم قهوه چه می‌گویند؟

پژوهش جدید کاملا جدا از تحقیقات قبلی نیست. پیش از این، چارلز اسپنس و فابیانا کاروالیو در پژوهش‌هایی با محوریت رنگ، شکل و بافت فنجان، رابطه این ویژگی‌ها با ادراک قهوه تخصصی را بررسی کرده بودند. در یکی از این مطالعات، با ۲۳۱ شرکت‌کننده، نتیجه‌ای متفاوت به‌دست آمد: ارزیاب‌های حرفه‌ای (Q Graders) قهوه فنجان‌های زبر را اسیدی‌تر ارزیابی کردند، در حالی‌که مصرف‌کنندگان عادی قهوه فنجان‌های صاف را شیرین‌تر توصیف کردند. هر دو گروه طعم پس‌مانده فنجان‌های زبر را خشک‌تر گزارش کردند.

چرا نتایج گاهی متناقض به‌نظر می‌رسند

این تفاوت لزوما به‌معنای اشتباه بودن یکی از دو مطالعه نیست. تفاوت جامعه آماری (متخصص در برابر عمومی)، نوع قهوه، و طراحی آزمایش می‌توانند نتیجه را جهت‌دار کنند. آنچه مشترک است، همین حقیقت پایه است: بافت و لمس بخشی از معادله ادراک طعم هستند؛ حتی اگر جهت دقیق اثر بسته به شرایط تغییر کند. نتیجه علمی محتاطانه این است: محرک‌های لمسی هم‌زمان می‌توانند در شرایط خاص روی ادراک برخی ویژگی‌های حسی قهوه اثر بگذارند، نه اینکه هر سطح زبری همیشه قهوه را اسیدی‌تر کند.

این یافته‌ها برای کافه‌ها و برندهای قهوه چه معنایی دارند؟

برای یک کافه، این پژوهش بیشتر از آنکه یک دستورالعمل خرید باشد، یک زاویه جدید برای طراحی تجربه مشتری ارائه می‌کند. انتخاب لیوان فقط مسئله قیمت و مقاومت نیست. وقتی کافه‌ای لیوان بیرون‌بر انتخاب می‌کند، معمولا مواردی مثل قیمت، مقاومت در برابر نشت، عایق حرارتی، اندازه و امکان چاپ را بررسی می‌کند. این موارد همچنان مهم‌اند. اما می‌توان ویژگی‌های دیگری را هم در نظر گرفت:

• حس لیوان هنگام در دست گرفتن
• بافت اسلیو
• راحتی گرفتن لیوان
• هماهنگی با هویت بصری برند
• کیفیت کلی تجربه مشتری

با این حال، نباید از این پژوهش نتیجه گرفت که یک لیوان خاص الزاما فروش یا رضایت مشتری را افزایش می‌دهد. برای چنین ادعایی به مطالعات میدانی و تجاری بیشتری نیاز داریم. بیشتر افرادی که برای خرید قهوه برای اسپرسوساز یا خرید اینترنتی کپسول قهوه جستجو می‌کنند، تصور می‌کنند تفاوت طعم فقط به دستگاه یا دانه مربوط است. این پژوهش یادآوری می‌کند که پس از انتخاب قهوه، تجربه سرو هم می‌تواند روی ادراک اسیدیته اثر بگذارد.اگر از کپسول قهوه اورجینال استفاده می‌کنید، بهتر است نتیجه را این‌طور تفسیر کنید: کیفیت قهوه پایه اصلی فنجان است و جنس لیوان فقط ممکن است برداشت شما از همان قهوه را اندکی تغییر دهد، نه اینکه طعم واقعی آن را عوض کند.

آیا باید به خاطر این پژوهش لیوان‌های خود را عوض کنیم؟

نه. این مطالعه به‌تنهایی دلیل کافی برای تغییر بسته‌بندی یک کافه نیست. یافته آن جالب است، اما هنوز باید در کنار هزینه، ایمنی، مقاومت، عایق حرارتی، پایداری و ترجیحات واقعی مشتری بررسی شود. بهتر است از آن به‌عنوان یک بینش طراحی استفاده کنیم، نه یک قانون قطعی.

محدودیت‌های پژوهش را نباید نادیده گرفت

این قسمت برای فهم درست نتیجه بسیار مهم است. مطالعه روی شرکت‌کنندگان ژاپنی انجام شده و شرایط آن کنترل‌شده و آزمایشگاهی بوده است. همچنین تمرکز روی قهوه سیاه بوده و نمی‌دانیم آیا همین نتیجه برای لاته، کاپوچینو، قهوه سرد یا نوشیدنی‌های دیگر هم تکرار می‌شود یا نه. از طرف دیگر، اثر در همه شرایط آزمایش به یک شکل ظاهر نشده است؛ به‌خصوص اینکه ترتیب ارائه محرک‌ها روی نتیجه تأثیر داشت.

بنابراین نمی‌توان گفت: «هرچه لیوان زبرتر باشد، قهوه اسیدی‌تر می‌شود.» نتیجه علمی دقیق‌تر این است که محرک‌های لمسی هم‌زمان می‌توانند در شرایط خاص روی ادراک برخی ویژگی‌های حسی قهوه، از جمله اسیدیته، اثر بگذارند.

جمع‌بندی

تأثیر جنس لیوان بر طعم قهوه را نباید به معنای تغییر واقعی ترکیبات یا مزه شیمیایی قهوه تفسیر کرد. پژوهش جدید دانشگاه Chuo بیشتر نشان می‌دهد که حس لامسه می‌تواند ادراک ما از قهوه را تغییر دهد. در آزمایش‌ها، سطح صاف و زبر در شرایط خاص باعث تفاوت در ادراک اسیدیته شدند و جالب‌تر اینکه سطح لمس‌شده حتی لازم نبود خود لیوان باشد. با این حال، برای تعمیم این یافته به تمام انواع قهوه، لیوان‌ها و محیط‌های واقعی کافه هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.

اگر هدف شما تجربه یک فنجان بهتر است، اولویت را به خرید دانه قهوه تازه و انتخاب قهوه متناسب با روش دم‌آوری بدهید. بعد از آن، جزئیاتی مثل لیوان، اسلیو و محیط نوشیدن می‌توانند تجربه حسی شما را کامل‌تر کنند. پس اگر دفعه بعد قهوه‌ای را در یک لیوان متفاوت نوشیدید و احساس کردید مزه‌اش کمی فرق دارد، الزاما قهوه تغییر نکرده است؛ ممکن است تجربه حسی شما تغییر کرده باشد.

FAQ

آیا جنس لیوان واقعا طعم قهوه را تغییر می‌دهد؟

شواهد این پژوهش نشان نمی‌دهد که جنس لیوان ترکیبات قهوه را تغییر دهد. آنچه ممکن است تغییر کند ادراک فرد از طعم، به‌ویژه اسیدیته است.

آیا لیوان کاغذی روی طعم قهوه اثر دارد؟

این مطالعه به‌طور کلی نمی‌گوید همه لیوان‌های کاغذی طعم قهوه را تغییر می‌دهند. نتیجه مربوط به شرایط مشخص آزمایش و تفاوت بافت سطوح لمسی است.

آیا لیوان زبر باعث می‌شود قهوه اسیدی‌تر به نظر برسد؟

نتایج این پژوهش و مطالعات قبلی نشان می‌دهند بافت می‌تواند با ادراک اسیدیته ارتباط داشته باشد، اما اثر همیشه یکسان نیست و نباید آن را یک قانون قطعی دانست.

آیا اسلیو لیوان می‌تواند روی تجربه قهوه تأثیر بگذارد؟

از نظر نظری و بر اساس یافته‌های این مطالعه، بله، چون اسلیو یک محرک لمسی هم‌زمان با نوشیدن است. اما اینکه یک نوع اسلیو مشخص بتواند تجربه قهوه را بهتر کند، هنوز به شواهد بیشتری نیاز دارد.

آیا لمس میز یا گوشی هنگام نوشیدن قهوه روی طعم اثر دارد؟

آزمایش دوم نشان داد محرک لمسی لازم نیست از خود لیوان بیاید. اما نمی‌توان از این نتیجه مستقیماً نتیجه گرفت که هر میز یا گوشی حتماً طعم قهوه را تغییر می‌دهد.

ادراک طعم قهوه چیست؟

ادراک طعم حاصل پردازش اطلاعات حسی مختلف مانند مزه، بو، دما، بافت و سایر محرک‌های محیطی است. بنابراین تجربه‌ای که از یک فنجان قهوه داریم می‌تواند تحت تأثیر عواملی فراتر از ترکیبات خود نوشیدنی قرار بگیرد.

منبع: سایت dailycoffeenews