هیچ محصولی در سبدخرید نیست.
آیا بوی قهوه روی مغز و خلقوخو اثر میگذارد؟ بررسی یک مطالعه جدید
برای بعضیها، روز با اولین جرعه قهوه شروع نمیشود؛ با بوی قهوه تازهدم شروع میشود. اما آیا این رایحه فقط اشتها و خاطره نوشیدن قهوه را تحریک میکند، یا میتواند حتی قبل از نوشیدن، تغییری در حالوهوای ما ایجاد کند؟ یک مطالعه جدید که در مجله Nutrients منتشر شده، دقیقاً سراغ همین سؤال رفته است. پژوهشگران بررسی کردند که پنج دقیقه قرار گرفتن در معرض رایحه قهوه چه تغییری در خلقوخو، فعالیت الکتریکی مغز و برخی شاخصهای قلبی-عروقی ایجاد میکند. نتایج جالب بودند، اما آنقدرها هم که ممکن است در نگاه اول به نظر برسد قطعی نیستند.
در این مطالعه دقیقاً چه اتفاقی افتاد؟
پژوهشگران ۲۰ فرد سالم ۲۰ تا ۲۹ ساله را بررسی کردند؛ ۸ مرد و ۱۲ زن. شرکتکنندگان قهوه را ننوشیدند. در عوض، قهوه تازهدم حدود ۵۰ سانتیمتر مقابل آنها قرار گرفت و افراد به مدت ۵ دقیقه در حالی که به شکل طبیعی نفس میکشیدند، در معرض رایحه آن قرار گرفتند. پژوهشگران قبل و بعد از این پنج دقیقه، چند شاخص را اندازه گرفتند:
- خلقوخو با استفاده از پرسشنامه Profile of Mood States یا POMS
- فعالیت الکتریکی مغز با EEG
- ضربان قلب
- تغییرپذیری ضربان قلب یا HRV
این طراحی یک نکته مهم دارد: پژوهش درباره اثر نوشیدن قهوه یا کافئین نبود؛ سؤال این بود که آیا مواجهه با رایحه قهوه با تغییراتی در وضعیت روانی و شاخصهای فیزیولوژیک همراه میشود یا نه.
بعد از پنج دقیقه بوی قهوه چه تغییری در خلقوخو دیده شد؟
بعد از مواجهه با رایحه قهوه، امتیاز کلی اختلال خلقی یا Total Mood Disturbance (TMD) کاهش پیدا کرد. چند مؤلفه منفی خلقوخو نیز کاهش داشتند:
- تنش و اضطراب
- خستگی
- سردرگمی
- افسردگی و احساس دلگیری
- خشم و خصومت
البته درباره مورد آخر باید کمی محتاطتر بود. کاهش خشم و خصومت در تحلیل اولیه دیده شد، اما پس از اصلاح آماری برای مقایسههای متعدد، این نتیجه دیگر از نظر آماری معنادار نبود. از طرف دیگر، شاخص سرزندگی (Vigor) تغییر معناداری نشان نداد. بنابراین نمیتوان نتیجه گرفت که بوی قهوه شرکتکنندگان را ناگهان «پرانرژی» کرده است. چیزی که مطالعه بیشتر نشان میدهد، کاهش برخی ابعاد منفی خلقوخو است.
آیا بوی قهوه روی فعالیت مغز هم اثر گذاشت؟
پژوهشگران همچنین افزایش کوچکی را در شاخصی که در این مطالعه بهعنوان Relaxation Index استفاده شده بود مشاهده کردند؛ این شاخص از دادههای EEG به دست میآید و اندازهگیری مستقیم احساس آرامش نیست. این شاخص از حدود ۰٫۷۴ پیش از مواجهه با رایحه به حدود ۰٫۷۸ پس از آن رسید. این تغییر نسبتاً کوچک بود، اما در میان شرکتکنندگان جهت مشابهی داشت.
با این حال، نباید این نتیجه را به شکل «بوی قهوه مغز را آرام میکند» ترجمه کرد. این شاخص، اندازهگیری مستقیم احساس آرامش نیست؛ بلکه از فعالیت EEG برای برآورد فعالیت مرتبط با حالت آرامتر استفاده شده است. خود پژوهشگران نیز بر این محدودیت تأکید کردهاند.
پس ضربان قلب هم پایین آمد؟
نه. در این آزمایش، تغییر معناداری در ضربان قلب یا HRV مشاهده نشد. این نکته مهم است، چون نشان میدهد واکنش افراد به رایحه قهوه الزاماً در همه سیستمهای بدن یکسان نبود. در واقع، پژوهشگران در بررسیهای اکتشافی خود نیز ارتباط معناداری میان تغییرات خلقوخو، EEG، ضربان قلب و HRV پیدا نکردند. بنابراین نمیتوان گفت همه این تغییرات بخشهای مختلف یک واکنش واحد و اثباتشده به بوی قهوه بودهاند.
بوی قهوه یا کافئین؛ این دو را نباید با هم اشتباه گرفت
یکی از مهمترین نکات این مطالعه، تفکیک دقیق متغیرها از یکدیگر است. وقتی درباره تأثیر قهوه بر مغز صحبت میکنیم، معمولاً اولین چیزی که به ذهن میرسد دریافت کافئین است. اما در این آزمایش، افراد حتی یک قطره قهوه هم ننوشیدند. بنابراین، برای درک درست یافتههای این پژوهش، باید حساب سه موضوع را کاملاً از هم جدا کنیم: عملِ نوشیدن قهوه، ورود کافئین به خون، و صرفاً استشمام رایحهی آن. شواهد اولیه این مطالعه نشان میدهند که شاید رایحه (آروما) بهتنهایی و بدون نیاز به دریافت کافئین بتواند تغییراتی در وضعیت روانی ایجاد کند، اما برای یک نتیجهگیری قطعی هنوز به شواهد بیشتری نیاز داریم.
آیا میتوان گفت بوی قهوه باعث بهتر شدن حال افراد شد؟
اینجا باید یک قدم عقبتر برویم. پژوهشگران مشاهده کردند که بعد از پنج دقیقه مواجهه با رایحه قهوه، برخی شاخصهای خلقی تغییر کردند. اما این مطالعه گروه کنترل نداشت. در نتیجه نمیتوان با اطمینان گفت علت تغییر، خود رایحه قهوه بوده است. ممکن است عوامل دیگری نیز نقش داشته باشند؛ مثلاً:
- پنج دقیقه استراحت کردن
- قرار گرفتن در یک محیط آزمایشگاهی آرام
- انتظار فرد از بوی قهوه
- تکرار اندازهگیریها
- عادت کردن به محیط آزمایش
- یا عوامل دیگری که در طراحی آزمایش کنترل نشدهاند
به زبان ساده، مطالعه نشان داده است که بعد از پنج دقیقه بوی قهوه تغییراتی مشاهده شد؛ اما نشان نداده که این تغییرات حتماً به دلیل بوی قهوه ایجاد شدهاند. این دو جمله از نظر علمی یکسان نیستند.
تاثیر کافئین بر بدن
مکانیسم اثر کافئین
تاثیر کافئین بر تمرکز
چرا این مطالعه هنوز جالب است؟
با وجود تمام محدودیتها، یکی از مهمترین نقاط قوت این پژوهش، بررسی همزمان چندین شاخص مختلف در یک گروه مشخص بود. پژوهشگران به جای تمرکز روی یک عامل واحد، تغییرات خلقوخو، فعالیت الکتریکی مغز، ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) را بهصورت همزمان ارزیابی کردند. این رویکرد چندجانبه به ما نشان میدهد که واکنش بدن به یک رایحه بسیار پیچیده است و لزوماً در تمام بخشهای جسم و ذهن به یک شکلِ واحد (مثلاً فقط آرامبخش بودن) اتفاق نمیافتد.
این مطالعه چه چیزی را ثابت نمیکند؟
برای اینکه یافتهها بیش از حد بزرگنمایی نشوند، چند نکته را باید در نظر داشت.
اول: تعداد شرکتکنندگان فقط ۲۰ نفر بود.
دوم: همه افراد سالم و بین ۲۰ تا ۲۹ سال داشتند. بنابراین نمیتوان نتیجه را به همه گروههای سنی یا افراد دارای شرایط مختلف تعمیم داد.
سوم: گروه کنترل وجود نداشت. در نتیجه رابطه علت و معلولی مشخص نیست.
چهارم: پژوهشگران بهطور سیستماتیک میزان مصرف معمول قهوه، علاقه افراد به قهوه، آشنایی آنها با رایحه قهوه یا حساسیت بویاییشان را بررسی نکردند.
پنجم: غلظت دقیق رایحه و جریان هوا نیز بهصورت کمی پایش نشده بود.
ششم: دستگاه EEG مورد استفاده، یک دستگاه مصرفی بود و محدودیتهای فنی آن با تجهیزات EEG آزمایشگاهی حرفهای یکسان نیست.
بنابراین این پژوهش را بهتر است یک مطالعه اولیه و اکتشافی بدانیم، نه مدرکی قطعی درباره اثرات درمانی یا آرامبخش رایحه قهوه.
پس فعلاً درباره بوی قهوه چه میدانیم؟
این مطالعه یک سؤال جالب را دوباره مطرح میکند: شاید تجربه قهوه فقط به چیزی که مینوشیم محدود نباشد. رایحه قهوه بخشی از تجربهای است که حتی پیش از اولین جرعه شروع میشود. البته این مقاله درباره اثر روانی رایحه است، نه درباره کیفیت یا تازگی خود قهوه؛ اما اگر میخواهید این تجربه را از یک قهوه تازهدم شروع کنید، میتوانید دانههای قهوه تازهبرشته را متناسب با روش دمآوری خود انتخاب کنید.
در این پژوهش، فقط پنج دقیقه مواجهه با رایحه قهوه با کاهش برخی شاخصهای منفی خلقوخو و افزایش جزئی یک شاخص EEG مرتبط با آرامش همراه بود. اما هنوز نمیدانیم این تغییرات دقیقاً از کجا میآیند و آیا خود رایحه قهوه علت آنهاست یا نه. برای پاسخ بهتر، به مطالعات بزرگتر و کنترلشدهای نیاز است که مثلاً رایحه قهوه را با یک رایحه کنترل یا شرایط بدون رایحه مقایسه کنند و تأثیر عواملی مثل علاقه به قهوه، میزان مصرف معمول و حساسیت بویایی را نیز در نظر بگیرند.
جمعبندی
اگر بوی قهوه تازهدم حالتان را بهتر میکند، این مطالعه دلیل خوبی برای کنجکاوی بیشتر فراهم میکند؛ اما هنوز دلیل کافی برای گفتن اینکه «بوی قهوه مغز را آرام میکند» نداریم. آنچه فعلاً میتوان گفت این است که در یک مطالعه کوچک، پنج دقیقه مواجهه با رایحه قهوه با تغییراتی در برخی شاخصهای خلقوخو و فعالیت EEG همراه بود، بدون اینکه تغییر معناداری در ضربان قلب یا HRV دیده شود. و شاید جالبترین نکته این باشد که برای بررسی این اثر، پژوهشگران اصلاً لازم نبود از شرکتکنندگان بخواهند قهوهشان را بنوشند.
منبع: سایتnews-medical
پست های مرتبط
وقتی درباره طعم قهوه صحبت میکنیم، معمولا سراغ ارتفاع، اقلیم، واریته و روش فرآوری میرویم. اما قهوه قبل از اینکه به مرحله فرآوری، رست و... ادامه مطلب
اگر قهوهای شفاف، سبک و پر از جزئیات طعمی میخواهید، پور اور میتواند انتخاب مناسبتری باشد. اگر فنجانی پرتر، روغنیتر و با بادی بیشتر را... ادامه مطلب
ساعت ۱۲ ظهر است و پشت میز کارتان نشستهاید. با اینکه صبح قهوه خوردهاید، حالا احساس میکنید انرژی و تمرکزتان افت کرده است. شاید اولین... ادامه مطلب
اگر تا حالا دو بسته قهوه از دو کشور مختلف خریده باشید و طعمشان را کاملا متفاوت حس کرده باشید، تنها نیستید. خیلیها فکر میکنند... ادامه مطلب
اگر تا حالا در یک کافهی کوچک در ایتالیا اسپرسو خورده باشید، احتمالاً همان لحظه فهمیدهاید که طعمش با آنچه در خانه درست میکنید فرق... ادامه مطلب
اضافه کردن نظر