هیچ محصولی در سبدخرید نیست.
قهوه برای کبد مفید است؟ بررسی تأثیر قهوه بر بیماریهای کبدی
شواهد مشاهدهای موجود نشان میدهند که مصرف قهوه با خطر کمتر برخی بیماریهای مزمن کبدی، از جمله کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD)، ارتباط دارد. بااینحال، یک نکته مهم را باید از همان ابتدا روشن کنیم: قهوه درمان کبد چرب، سیروز یا سایر بیماریهای کبدی نیست و از مطالعات مشاهدهای نمیتوان رابطه علت و معلولی بین نوشیدن قهوه و سلامت کبد را اثبات کرد.
در این مقاله، بررسی میکنیم پژوهشهای علمی درباره رابطه قهوه و سلامت کبد چه میگویند، مطالعه جدید ایتالیایی درباره اسپرسو و موکاپات چه یافتهای داشته و چرا هنوز نمیتوان یک روش دمآوری را بهعنوان «بهترین قهوه برای کبد» معرفی کرد.
قهوه چه ارتباطی با سلامت کبد دارد؟
رابطه میان مصرف قهوه و سلامت کبد موضوع پژوهشهای متعددی بوده است. در مطالعات جمعیتی بزرگ، مصرف قهوه با کاهش احتمال برخی پیامدهای نامطلوب کبدی، از جمله بیماریهای مزمن کبدی و سیروز، همراه بوده است. برخی پژوهشها همچنین ارتباط میان مصرف قهوه و شاخصهای بهتر سلامت کبد را بررسی کردهاند؛ از جمله میزان چربی کبد، آنزیمهای کبدی و برخی نشانگرهای متابولیک.
اما یک نکته در تفسیر این نتایج اهمیت زیادی دارد: افرادی که قهوه مینوشند ممکن است از جنبههای دیگری نیز با افرادی که قهوه مصرف نمیکنند متفاوت باشند. رژیم غذایی، فعالیت بدنی، وزن، مصرف الکل، وضعیت متابولیک و عوامل اجتماعی میتوانند بر سلامت کبد اثر بگذارند. بنابراین، حتی وقتی پژوهشگران تعدادی از این عوامل را در مدل آماری خود کنترل میکنند، نتیجه همچنان یک ارتباط آماری (Association) است، نه اثبات اینکه قهوه مستقیماً باعث کاهش بیماری کبدی شده است.
قهوه و کبد چرب؛ آیا مصرف قهوه با MASLD ارتباط دارد؟
MASLD یا بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک، نوعی بیماری کبدی است که با تجمع چربی در کبد و وجود عوامل خطر متابولیک همراه است. پژوهشهای مختلف نشان دادهاند که مصرف قهوه با احتمال کمتر تجمع چربی در کبد و برخی پیامدهای مرتبط با پیشرفت بیماری کبدی همراه است. همین موضوع باعث شده رابطه قهوه و کبد چرب به یکی از زمینههای مهم پژوهش درباره اثرات احتمالی قهوه بر سلامت کبد تبدیل شود.
اما سؤال مهم اینجاست که آیا همه انواع قهوه و روشهای دمآوری، ارتباط یکسانی با سلامت کبد دارند؟ یک مطالعه جدید در ایتالیا، بخشی از این سؤال را بررسی کرده است.
مطالعه جدید ایتالیایی درباره اسپرسو و موکاپات چه میگوید؟
در مارس ۲۰۲۶، پژوهشی در مجله Frontiers in Nutrition منتشر شد که ارتباط مصرف قهوه و MASLD را در ۱۰۷۹ بزرگسال در جنوب ایتالیا بررسی کرد. نکته مهم این مطالعه این است که در بخش مربوط به قهوه، پژوهشگران مصرف دو نوع قهوه رایج در ایتالیا را بررسی کردند:
- اسپرسو
- قهوه تهیهشده با موکاپات
شرکتکنندگان بر اساس میزان مصرف روزانه قهوه در گروههای مختلف قرار گرفتند و سپس پژوهشگران با استفاده از مدلهای آماری تعدیلشده، ارتباط میزان مصرف قهوه با MASLD را بررسی کردند. در این تحلیل، نسبت به افرادی که کمتر از یک فنجان قهوه در روز مصرف میکردند، odds ابتلا به MASLD در گروههای مصرفکننده بیشتر پایین بود:
| میزان مصرف روزانه | کاهش تقریبی odds ابتلا به MASLD |
|---|---|
| ۱ فنجان | ۵۲٪ |
| ۲ فنجان | ۵۳٪ |
| ۳ فنجان | ۵۵٪ |
| ۴ تا ۶ فنجان | ۵۹٪ |
این اعداد از نسبت شانس (Odds Ratio) مدل آماری تعدیلشده به دست آمدهاند؛ بنابراین نباید آنها را با «۵۲ تا ۵۹ درصد کاهش قطعی احتمال ابتلا» یکی دانست.
آیا این یعنی اسپرسو و موکاپات از قهوه دمی بهترند؟
نه؛ این مطالعه چنین چیزی را ثابت نکرده است. این یکی از مهمترین نکات در تفسیر پژوهش ایتالیایی است. مطالعه فقط مصرف اسپرسو و موکاپات را بررسی کرد و آنها را در یک آزمایش مستقیم با قهوه فیلتری، فرنچپرس یا قهوه فوری مقایسه نکرد. بنابراین از نتایج آن نمیتوان نتیجه گرفت که اسپرسو برای کبد بهتر از قهوه دمی است. یا موکاپات خاصیت محافظتی بیشتری از قهوه فیلتری دارد. آنچه میتوان گفت این است که در جمعیت مورد مطالعه، مصرف اسپرسو و موکاپات با odds پایینتر MASLD همراه بود.
با این حال بیاید به یاد بیاوریم که یکی از فرضیههایی که در مقاله مطرح شده، به ترکیبات موجود در قهوه و تفاوت روشهای تهیه آن مربوط است. اسپرسو و موکاپات برخلاف روشهای فیلتری، از فیلتر کاغذی استفاده نمیکنند. در نتیجه، ترکیبات مختلف موجود در قهوه ممکن است به شکل متفاوتی وارد نوشیدنی شوند. پژوهشگران در بحث مقاله به ترکیبات زیستفعال قهوه، از جمله اسیدهای کلروژنیک و دیترپنها، اشاره کردهاند و احتمال میدهند این ترکیبات بتوانند در برخی اثرات زیستی قهوه نقش داشته باشند.
اما این قسمت را نباید با نتیجه اصلی مطالعه اشتباه گرفت. پژوهش ایتالیایی ثابت نکرده است که چون این دو قهوه، بدون فیلتر تهیه میشوند، دیترپن بیشتری دارند و ریسک چربی کبد را کاهش میدهند. این ادعا تنها یک فرضیه درباره سازوکار احتمالی است، نه رابطهای که در این مطالعه بهطور مستقیم آزمایش و اثبات شده باشد.
قهوه چه چیزی در کبد را تغییر میدهد؟
در پژوهش جداگانهای که روی دادههای UK Biobank انجام شده، محققان برای بررسی دقیقتر این ارتباط از MRI کبد و آزمایش پروتئینهای خون نیز استفاده کردند. شرکتکنندگانی که قهوهی بیشتری مینوشیدند، در اسکنهای MRI سطوح پایینتری از چربی کبد، آهن کبد، فیبروز و التهاب نشان دادند. این یعنی تفاوت فقط در آمار تشخیص بیماری نبود؛ بافت کبد این افراد در سطح فیزیکی هم سالمتر به نظر میرسید.
آزمایش خون شرکتکنندگان نیز الگوی مشابهی نشان داد: در کسانی که مرتب قهوه مینوشیدند، سطح پروتئینهای مرتبط با عملکرد سالم کبد بالاتر و سطح پروتئینهای مرتبط با اسکار و التهاب پایینتر بود. این همراستایی بین سه نوع دادهی متفاوت (پیامد بالینی، تصویربرداری، و بیومارکر خون) دقیقاً همان چیزی است که یک یافتهی علمی را قابل اعتمادتر میکند.
آیا قهوه کافئیندار برای کبد بهتر از دیکف است؟
یکی از پرسشهای مهم درباره رابطه قهوه و کبد این است که آیا کافئین عامل اصلی این ارتباط است یا ترکیبات دیگری در قهوه نقش دارند. در برخی مطالعات، ارتباط میان مصرف قهوه و پیامدهای بهتر کبدی فقط به قهوه کافئیندار محدود نبوده و در مورد قهوه بدون کافئین نیز گزارش شده است. این موضوع میتواند نشان دهد که کافئین تنها ترکیب مورد توجه در رابطه میان قهوه و سلامت کبد نیست و ترکیبات دیگری که بهطور طبیعی در قهوه وجود دارند نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند. بااینحال، از این یافته نمیتوان نتیجه گرفت که دیکف اثر درمانی مستقیمی بر کبد دارد.
در چنین شرایطی، خرید قهوه بدون کافئین میتواند از نظر تجربه مصرف گزینه متفاوتی باشد، اما نباید آن را بهعنوان درمان کبد معرفی کرد. اگر به دنبال گزینههای متنوع برای مصرف روزانه هستید، میتوانید در کنار دانههای معمولی، کپسول قهوه و گزینههای بدون کافئین را نیز بررسی کنید.
روزی چند فنجان قهوه برای کبد مناسب است؟
شواهد فعلی اجازه نمیدهند یک عدد مشخص را بهعنوان «دوز مناسب قهوه برای کبد» معرفی کنیم. در مطالعه ایتالیایی، پایینترین odds ابتلا به MASLD در گروهی مشاهده شد که روزانه ۴ تا ۶ فنجان قهوه مصرف میکردند؛ اما این نتیجه به معنی توصیه به نوشیدن ۴ تا ۶ فنجان قهوه در روز نیست.
دلیل مهم این است که مقدار کافئین هر فنجان ثابت نیست. اندازه فنجان، نوع قهوه، میزان قهوه مصرفشده و روش تهیه میتوانند مقدار کافئین نوشیدنی را تغییر دهند. ضمن اینکه در مطالعه ایتالیایی، مقدار استاندارد مورد استفاده برای تحلیل آماری ۴۰ میلیلیتر در نظر گرفته شده بود. بنابراین «۴ تا ۶ فنجان» این مطالعه را نمیتوان با ۴ تا ۶ لیوان بزرگ قهوه دمی یکی دانست.
پس بهتر است نتیجه را اینطور بخوانیم: مصرف بیشتر قهوه در این مطالعه با odds پایینتر MASLD همراه بود؛ نه اینکه مصرف بیشتر قهوه راهی برای پیشگیری یا درمان کبد چرب باشد.
چه کسانی باید در مصرف قهوه احتیاط کنند
فشار خون بالا و اختلالات ریتم قلب
کافئین برای همهی افراد مناسب نیست. کسانی که فشار خون کنترلنشده دارند یا به اختلالات خاص ریتم قلبی مبتلا هستند، باید پیش از افزایش مصرف قهوه، حتماً با پزشک خود مشورت کنند.
اضطراب و بیخوابی
به همین ترتیب، افرادی که اضطراب شدید یا بیخوابی دارند یا هر شرایط دیگری که نیازمند محدود کردن کافئین است، باید احتیاط بیشتری به خرج دهند. فواید کبدی قهوه نباید باعث نادیده گرفتن این محدودیتهای فردی شود.
کدام قهوه برای کبد بهتر است؟
در حال حاضر نمیتوان بر اساس شواهد موجود یک نوع قهوه یا روش دمآوری را بهعنوان «بهترین قهوه برای کبد» معرفی کرد.
مطالعه ایتالیایی ۲۰۲۶ فقط اسپرسو و موکاپات را بررسی کرده است. بنابراین نمیتوان از آن برای رتبهبندی اسپرسو، موکاپات، قهوه فیلتری، فرنچپرس یا قهوه فوری استفاده کرد.
حتی اگر در یک مطالعه مشاهده شود که ارتباط قهوههای آسیابشده یا دمشده با سلامت کبد قویتر از قهوه فوری است، باز هم این موضوع بهتنهایی ثابت نمیکند که روش تهیه قهوه علت این تفاوت بوده است.
بنابراین اگر هدف شما انتخاب قهوه برای مصرف روزمره است، بهتر است به جای جستوجوی «قهوه درمانکننده کبد»، روی الگوی مصرف متعادل، مقدار کافئین، کیفیت قهوه و شرایط فردی خود تمرکز کنید.
پیشینه پژوهشهای قهوه و کبد
پیش از این مطالعه، تحقیقات متعددی به رابطهی احتمالی بین قهوه و سلامت کبد اشاره کرده بودند، اما اغلب این پژوهشها یا حجم نمونهی کوچکی داشتند یا تنها به یک بخش از تصویر کلی نگاه میکردند. برخی فقط پرسشنامههای مصرف قهوه را با آمار بیماری کبدی مقایسه میکردند، بدون آنکه شواهد زیستی مستقیمی از خود کبد در دست داشته باشند. این محدودیت باعث میشد نتیجهگیریها همیشه با علامت سؤال همراه باشند.
آنچه این پژوهش را از نمونههای قبلی متمایز میکند، ترکیب سه لایهی مستقل از داده است: پیامدهای بالینی بلندمدت (مثل تشخیص سیروز یا سرطان کبد)، تصویربرداری MRI از خود بافت کبد، و تحلیل پروتئینهای خون. هایوسوک کیم، هپاتولوژیست و نویسندهی اصلی این مطالعه، توضیح میدهد که پژوهشهای پیشین معمولاً کوچکتر بودند یا فقط بخشی از این پازل را بررسی میکردند، در حالی که این مطالعه با پیگیری صدها هزار نفر در کنار اسکنهای کبدی و تحلیل پروتئین خون، سازوکارهای زیستی پشت این رابطه را روشنتر کرده است.
محدودیتهای این مطالعه
نکتهی مهمی که نباید فراموش شود این است که این یک مطالعهی مشاهدهای است. این نوع مطالعه میتواند همبستگی بین دو متغیر را نشان دهد، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که قهوه بهطور مستقیم از بیماری کبدی جلوگیری میکند. عوامل دیگری مانند سبک زندگی کلی افراد نیز میتوانند در این نتیجه نقش داشته باشند.
قهوه جایگزین سبک زندگی سالم نیست
جو دونگ یانگ، از نویسندگان ارشد این مطالعه، تأکید میکند که این یافتهها از مصرف متعادل قهوه در افرادی که از قبل آن را دوست دارند و بهخوبی تحمل میکنند حمایت میکند، اما نباید صرفاً به دلیل این یک مطالعه، کسی مصرف قهوه را شروع کند. به گفتهی او، پیشگیری از بیماری کبدی همچنان باید بر حفظ وزن سالم، محدود کردن الکل، ورزش منظم، و کنترل قند خون، فشار خون و کلسترول متمرکز باشد.
جمعبندی
آنچه تحقیقات فعلی میگویند، از آنچه بعضی تیترهای خبری درباره قهوه و کبد میگویند محتاطانهتر است. مصرف قهوه در مطالعات مشاهدهای با خطر کمتر برخی بیماریهای مزمن کبدی و با احتمال کمتر MASLD همراه بوده است. مطالعه ایتالیایی سال ۲۰۲۶ نیز در میان ۱۰۷۹ بزرگسال در جنوب ایتالیا، ارتباط مصرف اسپرسو و موکاپات با odds پایینتر MASLD را گزارش کرد. اما هنوز نمیتوان گفت قهوه کبد را درمان میکند، یا اسپرسو و موکاپات از تمام روشهای دیگر دمآوری برای کبد بهترند.
پس پاسخ کوتاه این است: بله، شواهد علمی فعلی رابطهای امیدوارکننده میان مصرف قهوه و سلامت بهتر کبد نشان میدهند؛ اما این رابطه به معنی اثر درمانی قطعی قهوه نیست.
سوالات متداول
آیا قهوه برای کبد چرب مفید است؟
مطالعات مشاهدهای نشان میدهند مصرف قهوه با odds یا خطر کمتر برخی پیامدهای مرتبط با کبد چرب متابولیک (MASLD) همراه است؛ اما قهوه درمان کبد چرب محسوب نمیشود.
آیا قهوه برای سیروز کبدی مفید است؟
برخی مطالعات جمعیتی، مصرف قهوه را با خطر کمتر ابتلا به سیروز مرتبط دانستهاند. بااینحال، این یافته به معنی درمان سیروز با قهوه نیست و نمیتوان از آن رابطه علت و معلولی نتیجه گرفت.
آیا اسپرسو برای کبد چرب بهتر از قهوه دمی است؟
خیر، چنین برتریای تاکنون بهطور مستقیم ثابت نشده است. مطالعه ایتالیایی ۲۰۲۶ ارتباط مصرف اسپرسو و موکاپات با odds پایینتر MASLD را بررسی کرد، اما این روشها را مستقیماً با قهوه فیلتری یا سایر روشهای دمآوری مقایسه نکرد.
آیا موکاپات برای کبد چرب مفید است؟
در مطالعهای روی ۱۰۷۹ بزرگسال در جنوب ایتالیا، مصرف قهوه تهیهشده با موکاپات با odds پایینتر MASLD همراه بود. این نتیجه یک ارتباط آماری است و به معنی اثبات اثر درمانی موکاپات یا برتری آن نسبت به سایر روشها نیست.
آیا قهوه بدون کافئین برای کبد مفید است؟
برخی مطالعات مشاهدهای، مصرف قهوه بدون کافئین را نیز با پیامدهای بهتر کبدی مرتبط دانستهاند. این یافته نشان میدهد ترکیبات قهوه فراتر از کافئین نیز ممکن است در این ارتباط نقش داشته باشند؛ اما اثر درمانی دیکف بر بیماریهای کبدی ثابت نشده است.
روزی چند فنجان قهوه برای کبد مناسب است؟
عدد مشخصی بهعنوان مقدار درمانی یا پیشگیرانه قهوه برای کبد وجود ندارد. در مطالعه ایتالیایی، پایینترین odds MASLD در گروه مصرفکننده ۴ تا ۶ فنجان مشاهده شد، اما این نتیجه به معنی توصیه به افزایش مصرف قهوه نیست.
آیا قهوه کبد را پاکسازی میکند؟
«پاکسازی کبد» اصطلاح پزشکی دقیقی نیست. کبد وظایف طبیعی خود را برای پردازش و دفع مواد مختلف در بدن انجام میدهد. قهوه نیز نباید بهعنوان نوشیدنی سمزدا یا پاککننده کبد معرفی شود.
آیا قهوه فوری برای کبد مضر است؟
شواهد فعلی اجازه نمیدهند قهوه فوری را بهعنوان عامل آسیب به کبد معرفی کنیم. همچنین مطالعه ایتالیایی ۲۰۲۶ اصلاً قهوه فوری را بررسی نکرده است؛ بنابراین نمیتوان از آن نتیجه گرفت که قهوه فوری برای کبد بدتر از اسپرسو یا موکاپات است.
منابع: سایت cedars-sinai و سایت dailycoffeenews
پست های مرتبط
اگر تا به حال قهوه اتیوپی، برزیل یا کلمبیا را امتحان کرده باشید، احتمالا متوجه شدهاید که قهوهها فقط از نظر نام کشور روی بستهبندی... ادامه مطلب
برای بعضیها، روز با اولین جرعه قهوه شروع نمیشود؛ با بوی قهوه تازهدم شروع میشود. اما آیا این رایحه فقط اشتها و خاطره نوشیدن قهوه... ادامه مطلب
وقتی درباره طعم قهوه صحبت میکنیم، معمولا سراغ ارتفاع، اقلیم، واریته و روش فرآوری میرویم. اما قهوه قبل از اینکه به مرحله فرآوری، رست و... ادامه مطلب
اگر قهوهای شفاف، سبک و پر از جزئیات طعمی میخواهید، پور اور میتواند انتخاب مناسبتری باشد. اگر فنجانی پرتر، روغنیتر و با بادی بیشتر را... ادامه مطلب
ساعت ۱۲ ظهر است و پشت میز کارتان نشستهاید. با اینکه صبح قهوه خوردهاید، حالا احساس میکنید انرژی و تمرکزتان افت کرده است. شاید اولین... ادامه مطلب
اضافه کردن نظر