واندولا (VANDOLA) چیست و چگونه با آن دم‌آوری کنیم؟

بازار قهوه تخصصی هیچ کمبودی در زمینه روش‌های دم‌آوری ندارد. کالیتا ویو، هاریو V60، کمکس، ایروپرس، سایفون و غیره… بسیاری از این‌ها از نظر تکنولوژیک نوآورانه و نتیجه تحقیقات علمی فشرده هستند. اما «واندولا» کاملاً متفاوت است.

این دستگاه دم‌آوری کاستاریکایی، از روش‌های سنتی پور-اوور الهام گرفته و از هنر پیشاکلمبی بهره جسته است. علاوه بر این، دست‌ساز است، از نظر بصری خیره‌کننده است و برای استفاده در کافه‌ها طراحی شده است. اگر شما هم مثل من، همیشه به دنبال روش‌هایی هستید که طعم قهوه را به سطحی بالاتر ببرند، واندولا می‌تواند گزینه‌ای جذاب باشد. اما قبل از اینکه هیجان‌زده شوید، بیایید با هم بررسی کنیم: آیا واقعاً ارزش امتحان کردن دارد؟

در این مقاله جامع، به طور مفصل به تاریخچه واندولا می‌پردازیم، نحوه ساخت آن را بررسی می‌کنیم، تأثیرش بر طعم قهوه را تحلیل می‌کنیم و آن را با ابزارهای مشابه مقایسه می‌کنیم.

واندولا چیست؟

واندولا یک دستگاه دم‌آوری سفالی است که شبیه به یک پارچ به نظر می‌رسد. با این حال، دارای یک گردن باریک برای قرار گرفتن فیلتر، یک دسته و یک لوله است. آلفارو از «کافه چورئادو» (café chorreado) الهام گرفته است؛ یک روش دم‌آوری سنتی کاستاریکایی که قدمت آن به بیش از دو قرن می‌رسد. آن روش شامل فیلتر کردن قهوه از طریق یک فیلتر پارچه‌ای یا «جوراب» است.

آلفارو می‌گوید که واندولا برای استفاده در کافه‌ها طراحی شده است. او معتقد است که بیشتر روش‌های پور-اوور با نگاه به استفاده انفرادی ساخته شده‌اند و استفاده از آن‌ها در یک کافه شلوغ دشوار است. او توضیح می‌دهد که واندولا بادوام است، دسته‌ای محکم دارد، ریختن قهوه با آن آسان است و طوری طراحی شده که از پاشیدن قهوه جلوگیری کند.

واندولا چطور ساخته می‌شود؟

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های واندولا، دست‌ساز بودن آن است. هر واندولا توسط یک سفالگر ساخته می‌شود که مسئولیت افزودن طرح‌های هنری پیشاکلمبی به آن را نیز بر عهده دارد و این یعنی هیچ دو واندولایی نیستند که کاملا شبیه هم باشند.

تولید یک واندولا یک ماه کامل زمان می‌برد. ابتدا مخروط و بدنه به طور جداگانه ساخته و سپس به هم متصل می‌شوند. سپس بسته به میزان رطوبت، ۱۵ تا ۲۲ روز طول می‌کشد تا گل خشک شود. تنها پس از آن است که واندولا برای پخت در دمای ۸۰۰ درجه سانتی‌گراد آماده می‌شود. سپس رنگ‌آمیزی و لعاب‌کاری شده و پس از خنک شدن، برای بار دوم در دمای ۱۱۰۰ درجه سانتی‌گراد پخته می‌شود. البته همه این ظروف سفالی از مرحله پخت جان سالم به در نمی‌برند!

در سال‌های اخیر، واندولا در چند نمایشگاه قهوه مثل Expo Café Costa Rica در سال ۲۰۱۹ برجسته شد و بالاخره در سال ۲۰۲۵، به عنوان نمادی از سنت قهوه کاستاریکا شناخته شد. حتی در تورهای قهوه مزارع مثل Aquiares هم استفاده می‌گردد.

حتی الان که ابتدای سال ۲۰۲۶ هستیم هنوز هم تولید می‌شود و محبوبیتش در میان علاقه‌مندان به قهوه پایدار افزایش یافته، چون از مواد طبیعی ساخته شده و پلاستیک ندارد.

واندولا چه تأثیری بر طعم نهایی دارد؟

در گردن واندولا، جایی که انتهای فیلتر کاغذی قرار می‌گیرد، یک دریچه وجود دارد. آلفارو می‌گوید که این ویژگی اجازه می‌دهد قهوه سریع‌تر عصاره‌گیری شود و همچنین اکسیژن‌رسانی بهتری صورت گیرد. نتیجه نهایی، یک نوشیدنی‌ با طعم‌های شفاف‌تر و شیرینی غالب است.

گابریل سپدس، قهرمان دو دوره مسابقات جهانی چشایی قهوه، نیز نظر خود را درباره واندولا می‌گوید: «عطر قهوه برجسته‌تر می‌شود و ماندگاری بیشتری دارد، اسیدیته ظریف اما درخشان است و تن‌واره (Body) نرم است. طعم‌ها به شکلی ظریف‌تر خود را نشان می‌دهند. در مورد من، هنگام نوشیدن قهوه می‌توانم عطرهای پس از بویایی را بهتر درک کنم.»

البته که سلایق متفاوتند و برخی می‌گویند اگر قهوه واندولا را پیش‌گرم نکنید، قهوه سرد می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهد خاک رس گرما را جذب می‌کند، پس پیش‌گرم ضروری است.

برای قهوه‌های سبک‌روست کاستاریکایی، واندولا طعم میوه‌ای و شیرینی را به خوبی برجسته می‌کند. البته توجه داشته باشید که دانه قهوه باکیفیت نقش اساسی در نتیجه نهایی دارد. اگر دنبال دانه‌های تازه برشت‌شده و باکیفیت می‌گردید، قهوه ست طیف وسیعی از قهوه‌های تخصصی لایت روست و مدیوم‌روست را ارائه می‌دهد که با واندولا نتیجه فوق‌العاده‌ای می‌دهند.

راهنمای دم‌آوری با واندولا

چگونه با این دم‌افزارهای زیبا قهوه دم کنیم؟ دستورالعمل پیشنهادی آلفارو برای نسخه ۵۰۰ میلی‌لیتری آماده شده است.

1. وسایل را آماده کنید: واندولا، قهوه و فیلتر را بردارید. می‌توانید از فیلتر کاغذی، فلزی یا پارچه‌ای که برای کمکس یا V60 طراحی شده است استفاده کنید.
2. پیش‌گرم کردن: این مرحله حیاتی است. چون دستگاه بسیار ضخیم است، اگر سرد باشد دمای اولیه قهوه را به شدت جذب می‌کند. اما اگر آن را گرم کنید، قهوه شما را تا حدود ۳۰ دقیقه گرم نگه می‌دارد.
3. شستشوی فیلتر و آسیاب قهوه: فیلتر را خیس کنید و قهوه را آسیاب کنید.
4. مقدار قهوه: ۳۵ گرم.
5. درجه آسیاب: چون هر واندولا منحصر‌به‌فرد است، چند بار طول می‌کشد تا بهترین درجه آسیاب را پیدا کنید. عرض گردن بر سرعت چکیدن قهوه تأثیر می‌گذارد. اگر از فیلتر V60 استفاده می‌کنید، ممکن است بخواهید نسبت به فیلتر کمکس، از آسیاب ریزتری شروع کنید.
6. شکوفه‌زنی (Pre-infuse): با حداقل ۷۰ گرم آب شروع کنید و مطمئن شوید که تمام سطح قهوه خیس شده است.
7. ریزش اصلی: بعد از ۳۰ تا ۴۰ ثانیه، آب را به آرامی و به صورت دایره‌های هم‌مرکز بریزید. این فرآیند باید ۴ تا ۵ دقیقه طول بکشد.
8. سرو کنید و لذت ببرید!

مقایسه واندولا با ابزارهای دیگر

احتمالا الان از خودتان می‌پرسید: «چرا وقتی کمکس دارم، باید سراغ واندولا بروم؟» بیایید در این جدول نگاهی به تفاوت‌های این سه رقیب بیندازیم:

پس اگر به دنبال قهوه‌ای هستید که تا آخرین جرعه داغ بماند و شیرینی طعمش شما را غافلگیر کند، واندولا برنده است. اما یادتان باشد که زمان بیشتری باید صرف کنید. جالب اینجاست که در فروشگاه اینترنتی قهوه ست هر نوع دانه یا پودر قهوه ای که بخواهید در درسترس است.

دسترسی و خرید واندولا در ایران

پیدا کردن واندولا در بازار ایران مثل پیدا کردن یک دانه قهوه «گیشا» در انبار کافه‌های بین‌راهی است؛ سخت، اما ممکن! از آنجایی که این دستگاه دست‌ساز است و تولید محدودی دارد، نباید انتظار داشته باشید آن را در هر پلاسکو یا فروشگاه لوازم خانگی ببینید.

• کجا دنبالش بگردیم؟ بهترین مسیر، ارتباط با رستری‌های تخصصی در شهرهای بزرگ مثل تهران، اصفهان و مشهد است. برخی از این رستری‌ها به صورت محدود این ابزار را برای مشتریان خاص یا استفاده در بار گرم خود وارد می‌کنند.
• فیلتر در دسترس: خوشبختانه نیازی نیست نگران فیلتر باشید؛ واندولا با فیلترهای استاندارد V60 و کمکس که در هر کافه-استوری در ایران پیدا می‌شود، کاملاً سازگار است.
• قیمت: به دلیل دست‌ساز بودن و هزینه واردات یا ساخت نمونه‌های باکیفیت مشابه توسط سفالگران داخلی، قیمت آن نسبت به یک V60 پلاستیکی بالاتر است، اما به عنوان یک المان دکوری و کاربردی، ارزش سرمایه‌گذاری را دارد.

نتیجه‌گیری

واندولا فقط یک قهوه‌ساز نیست؛ یک بیانیه است. بیانیه‌ای برای کسانی که می‌خواهند از سرعت دنیای مدرن کم کنند و به ریشه‌های سنتی برگردند. اگر شما از آن دسته افرادی هستید که به «آیین دم‌آوری قهوه» اهمیت می‌دهید و دوست دارید داستانی پشت فنجان قهوه‌تان باشد، واندولا بهترین انتخاب برای شماست.

این ابزار با ترکیب اکسیژن‌رسانی دقیق و حفظ دمای بی‌نظیر، تجربه‌ای از قهوه فیلتری به شما می‌دهد که در هیچ ابزار شیشه‌ای یا پلاستیکی دیگری پیدا نخواهید کرد. پس قبل از اینکه دنبال واندولا بگردید، چند نمونه قهوه اسپشیالیتی امتحان کنید و ببینید کدام پروفایل طعمی بیشتر به ذائقه شما نزدیک است. بعد می‌توانید تصمیم بگیرید که واندولا ارزش سرمایه‌گذاری دارد یا نه!

حالا نوبت شماست! فکر می‌کنید کوزه‌های سفالی ایران می‌تواند رقیبی برای سفال کاستاریکایی در ساخت واندولا باشد یا ترجیح می‌دهید همان مدل‌های وارداتی را بخرید؟ نظراتتان را برای ما بنویسید!